نحوه نامگذاری و خوانش پیچ‌ و مهره

نامگذاری پیچ و مهره یکی از مهم‌ترین مباحث در حوزه تولید، خرید، طراحی و فروش این قطعات است. اگر تولیدکننده هستید لازم است بدانید محصولات تولیدی خود را با چه ساختار و فرمت مشخصاتی معرفی کنید. و اگر مسئول خرید واحد صنعتی هستید، لازم است بتوانید از میان انواع پیچ و مهره موجود در بازار، نوع صحیح را بر اساس مشخصات فنی انتخاب کنید.

نامگذاری و قواعد نوشتن مشخصات پیچ و مهره روی نقشه‌های فنی از نکاتی است که هر فرد مرتبط با این حوزه—چه خریدار، چه فروشنده و چه تولیدکننده—باید آن را بداند. اما کدینگ و نحوه خوانش این اطلاعات دقیقاً چه معنا و مفهومی دارد؟

در این مقاله، به‌صورت تخصصی و جزئی به بررسی روش‌های نامگذاری و کدخوانی پیچ و مهره می‌پردازیم تا پس از مطالعه آن بتوانید هر نوع کد فنی درج‌شده روی نقشه‌ها، بسته‌ بندی‌ ها یا گواهی‌های محصول را به‌ راحتی بفهمید و انتخابی آگاهانه داشته باشید.

انواع سیستم‌های خوانش پیچ و مهره

به طور کلی، سیستم‌ های نامگذاری پیچ و مهره به دو بخش اصلی تقسیم می‌شوند:

1. سیستم اینچی

2. سیستم متریک

هر دو سیستم از قواعد مشخصی پیروی می‌کنند اما تفاوت اصلی در شیوه بیان سایز، رزوه و طول قطعه است.

نحوه خوانش کد پیچ در سیستم اینچی

در سیستم اینچی، ترتیب نوشتار مشخصات پیچ معمولاً به صورت زیر است:

1. قطر اسمی پیچ

2. یک خط تیره

3. تعداد رزوه در هر اینچ

4. ذکر نوع استاندارد رزوه (درشت UC یا ریز UF)

5. یک خط تیره

6. کلاس لقی پیچ

7. طول کلی پیچ بر حسب اینچ (یا در مواردی میلی‌متر)

مثال:

1/4 - 16UC - 1A × 2”

توضیحات مثال:

• ¼ : قطر اسمی پیچ

• 16UC : تعداد رزوه در هر اینچ؛ UC یعنی رزوه درشت

• 1A : حرف A نشان‌دهنده رزوه خارجی (پیچ) و عدد 1 بیانگر کلاس لقی زیاد

• 2" : طول پیچ

رزوه‌ها در سیستم اینچی

در این سیستم از دو نوع استاندارد رزوه استفاده می‌شود:

• Unified Coarse (UC) → رزوه دنده درشت (رزوه درشت آمریکایی)

• Unified Fine (UF) → رزوه ریز (رزوه ریز آمریکایی)

تشخیص رزوه داخلی یا خارجی

برای مشخص کردن نوع رزوه از دو حرف استفاده می‌شود:

• A → رزوه خارجی (پیچ)

• B → رزوه داخلی (مهره)

کلاس لقی پیچ‌ها

کلاس لقی در سیستم اینچی معمولاً در رده‌های زیر تعریف می‌شود:

• 1A / 1B → لقی زیاد

• 2A / 2B → لقی معمولی

• 3A / 3B → لقی بسیار کم

عدد، میزان لقی را مشخص می‌کند و حرف A یا B نوع رزوه (داخلی/خارجی) را.

کدخوانی پیچ‌ها در سیستم متریک

در سیستم متریک نیز قواعد مشابهی رعایت می‌شود، با این تفاوت که تمامی ابعاد بر حسب میلی‌متر هستند.

ساختار کلی نوشتار معمولاً به شکل زیر است:

1. عنوان محصول

2. شماره استاندارد

3. خط تیره

4. قطر اسمی همراه با حرف M

5. گام رزوه

6. طول پیچ

7. در صورت نیاز: کلاس لقی یا گرید پیچ

مثال کلی فرمت:

DIN 933 - M12 × 40 - 8.8

نکته مهم این است که این ساختار همیشه ثابت نیست. بسته به نوع محصول یا استاندارد، ممکن است ترتیب پارامترها متفاوت باشد. بنابراین شما به‌عنوان مهندس، مسئول خرید یا تولیدکننده باید بتوانید مفهوم هر بخش را تشخیص دهید.

برای جزئیات کامل و تخصصی نامگذاری در سیستم متریک، می‌توانید به استاندارد DIN 962 مراجعه کنید.

نامگذاری مهره‌ها

نامگذاری مهره‌ها نیز مشابه پیچ‌ها انجام می‌شود. تنها تفاوت این است که معمولاً در مهره‌ها، اندازه آچارخور نیز ذکر می‌شود.

الگوی کلی نامگذاری مهره‌ها:

1. نوع مهره

2. استاندارد ساخت

3. خط تیره

4. قطر اسمی (M-size)

5. خط تیره

6. کلاس خواص مکانیکی یا گرید

مثال ۱:

Hexagon castle nut  |  DIN 937  |  M12 - 17H

در این مثال 17H بیانگر کلاس خواص مکانیکی است (بر اساس سختی 170HV).

مثال ۲:

Prevailing torque hexagon nut | ISO 7040 | M12 - NF

در اینجا NF مخفف Normal Friction است که نشان‌دهنده مهره قفلی با حد اصطکاک معمولی می‌باشد.
مهره‌های DIN 980 و DIN 985 نیز در همین گروه قرار می‌گیرند.

مثال ۳:

Domed cap nut | DIN 1587 | M12 - SW18

در این مثال SW18 عرض آچارگیر مهره بر حسب میلی‌متر است.

موارد تکمیلی که در نامگذاری پیچ‌ها می‌توان ذکر کرد (Finish, Coating, Property Class)

علاوه بر موارد اصلی، گاهی مشخصات زیر نیز در نامگذاری استفاده می شود، این موارد اختیاری هستند ولی در بسیاری از سفارش‌ ها درج می‌شوند:

• الف) نوع نوک پیچ

• ب) نوع آچارخور یا سری پیچ

• ج) نوع پوشش نهایی (گالوانیزه، فسفاته، داکرومات و...) → (ZN، HDG، Phos، BLK)

• د) راست‌گرد یا چپ‌گرد بودن

• ه) درجه استحکام یا گرید پیچ → (A2 / A4، 8.8 / 10.9 / 12.9، B7 / L7 / B7M / L7M / 2H / Gr.4)